Devkota outlives me

Two years younger than Devkota,
My grandfather nears a hundred,
Outliving avarice and affluence,
Living on gruel and greens;

Born in the year of Muna Madan,
My papa lives Devkota’s lyrics,
Outliving egotism and absurdities,
Living on gruel and greens;

They did not flee out of home
Along with distraught kinsmen,
But held back in the hills
Living on gruel and greens;

Their Munas bestowed company
In life’s odds and inadequacies
Singing, attuned in eternal bond,
The glory of gruel and greens

I inherit the lyrics, the love,
The gruel and greens, and see
That Devkota can outlive
My Grandpa, papa and me.

खडेरी

मूर्खहरूको बस्तीमा
विवेकको खडेरी प-यो
त्यसैले त छिमेकमा धारा सुक्यो
बत्ती निभ्यो, अनि बाटो छेकियो

मूर्खहरू मदिरा र मासुमा मस्त भए
खडेरी लम्बियो
दु:ख पाएकाहरूले बिस्तारै बस्ती छोडे
तर मदमस्त पीडकहरूले
बस्ती बिस्तारै मरूमा बदलिएको पत्तै पाएनन् ।

यस्तै नै भा' छ

पहिले उनिहरूले
मेरो छायाँ बन्छु भने
मैले हुन्छ भनें

अनि उनिहरूले
मेरो सहयात्री बन्ने बाचा गरे
मैले हुन्न भन्ने कुरै भएन

हुँदाहुँदै उनिहरुले
मेरो काखैमा बस्ने चाहना राखे
मैले हुन्न भनिन

अनि त उनीहरूले
मेरो शिरमै हग्ने साहस गरे
मैले हुन्न भन्नै भ्याइन

अहिले उनिहरु
मेरो गर्दनको पछि लागेका छन् …..
....................

शान्तिबध

मेरो शान्ति खोसेर
दिवा सपना बाँडियो
अनि,
आफै शान्ति फर्काउन भनी
मैले दुईचारवटा परेवा उडाई दिएँ।

तर अनायस,
ती निर्दोष प्राणीहरूलाई
सिधै बन्दुकको निशानामा हुत्याइदिएँछु,
आफ्नो सुरमा भए तिनीहरुले
शिकारीलाई छक्याउन सक्दथे।

जायज कि नाजायज

तिमी भन्छौ,
'प्रेम र युद्धमा जे पनि जायज हुन्छ,'
तर जब तिम्री प्रेमिकाले
तिम्रो पौरुषतामाथि प्रश्न उठाउँदै
सदाका लागि छोडिदिन्छिन्,
तिमी यसलाई धोका भन्छौ,
अनि आँफैँले हाँक दिएको लडाईंमा
बल र बुद्धि नपुगेर ढलेपछि
शत्रुको प्रहारलाई नाजायज
र आफ्नो हारलाई अन्याय भन्छौ।

साँचो कुरा त यो हो,
तिमीसँग न इख छ, न आँट नै,
नत्र,
तिमी बियोगको रुन्चे आलापसँग,
आफु ढलेको युद्ध मैदानमा गिडगिडाउँदै
निर्लज्ज रमिता बन्ने थिएनौ।

त्यसैले होला

हाम्रो देशमा,
रछ्यानसँग विवेक हुत्याइन्छ।

त्यसैले होला
यहाँका मठ-मन्दिरहरू,
पुराना भवन र धर्मशालाहरू,
पवित्र ठानिएका नदीहरू,
अनि गल्ली र सडकहरू
चाहिंदोभन्दा धेरै गन्हाउँछन् ।

खेती

म तिमीलाई किच्याउँछु
तिमी मलाई फोर, जलाऊ

म क्षतिपूर्ति दावी गर्छु
तिमी अफूलाई शहीद घोषित गराऊ

अनि हुन्छ तिम्रो मेरो
लाखौंलाखको खेती

कोशीको कथा नयाँ बर्षको

म मौलाइरहेको बेला
कोशी बौलाइरहेको थियो,
मेरो घरमा जन्म हुँदैथियो
उता सयौं मान्छे मर्दै थिए,
म प्रकृतिको नियम
या भाग्यको खेल भनेर
आफ्नो सुरमा मस्त थिएँ
र थातबास जोड्न तल्लिन थिएँ,
उता बस्तीहरूलाई पानीले निल्दैथियो

नयाँबर्षको नजिकै
मेरो मौलाएको परिवारले कोशी वारपार ग-यो
कोशौं फैलेको मरुभूमी पार गर्दै,
बालुवामा फ्याँकिएका जिन्दगीहरू
सुनाउँदै थिए कथा मेरो देशको,
त्यो कथा उड्दैथियो आँधिमा
विवश घरका छानाहरूसँगै,
अनि बालुवामा उम्रिएको सन्त्रास
क्रोध बन्दै, फेरि एक पटक
सडकमा पोखिने तरखरमा थियो

म सोच्दै थिएँ--
जब जिन्दगी नै जुगौं पछाडि
अनायस धकेलिएपछि
मेरो देशमा नयाँबर्ष कसरी आउला ?

म लिगलिगे

मेरो पसिना बेस्कन हसुरेर
सभाभवनमा डकार्दै निदाउँछन्
नयाँ द्रब्य शाहहरू

दौड अर्कैले जितेको देखेर
भरङ्ग भै उभिएको म लिगलिगे
पसिनाले भिजेको कपाल कन्याउँदै सोच्दोछु
के अब मेरो जातिले
परिश्रममा विश्वास गर्न छोडे भो?

प्युने बानी रह्यो

पसिनाको मोल खाँदै ज्युने बानी गयो
बेग्लै भयो भोक तिर्खा प्युने बानी रह्यो

गाउँघरमा लुक्दै हिंड्दा जे खाए नि चल्थ्यो
भोका नाङ्गा देख्दा खेरि मनमा आगो बल्थ्यो

झुपडीको सुकुल-बोरा स्वर्गै लाग्थ्यो पहिले
महलको डसनाले बिझाउँछ अहिले

सपना त पूरा भयो उनको हैन मेरो
उनको मेरो बीच उठ्यो पर्खालको घेरो

मरिसके बर्गशत्रु क्रान्ति भयो पूरा
आजभोलि फाल्टु लाग्छन् संघर्षका कुरा

पसिनाको मोल खाँदै ज्युने बानी गयो
बेग्लै भयो भोक तिर्खा प्युने बानी रह्यो